تبلیغات
زنجان آن لاین - کلیله و دمنه . مفتتح کتاب بر ترتیب ابن المقفع

کلیله و دمنه . مفتتح کتاب بر ترتیب ابن المقفع

یکشنبه 27 مرداد 1387 10:08 ق.ظ

نویسنده : شــــــــراب
ارسال شده در: مجله ادبی و هنری ،
کتاب کلیله و دمنه مفتتح کتاب بر ترتیب ابن المقفع

بسم الله الرحمن الرحیم
چنین گوید ابوالحسن عبدالله ابن المقفع ، رحمه الله ، پس از حمد باری عز اسمه ، و درود
بر سید المرسلین ، علیه الصلاۀ و السلام ، که ایزد تبارک و تعالی بکمال قدرت و حکمت
عالم را بیافرید ، و آدمیان را بفضل و منت خویش بمزیت عقل و رجحان خرد از دیگر
جانوران ممیز گردانید ، زیرا که عقل بر اطلاق کلید خیرات و پای بند سعادات است ، و
مصالح معاش و معاد و دوستکامی دنیا و رستگاری آخرت بدو بازبسته است . و آن دو نوع
است :غریزی که ایزد جل جلاله ارزانی دارد ، و مکتسب که از روی تجارب حاصل آید .
و غریزی در مردم بمنزلت آتش است در چوب ، و چنانکه ظهور آن بی ادوات آتش زدن
ممکن نباشد اثر این بی تجربت و ممارست هم ظاهر نشد ، و حکما گفته اند که التجارب
لقاح العقول . و هرکه از فیض آسمانی و عقل غریزی بهرومند شد و بر کسب هنر مواظبت
نمود و در تجارب متقدمان تامل عاقلانه واجب دید آرزوهای دنیا بیاید و در آخرت نیک
بخت خیزد ، والله الهادی الی ما هو الاوضح سبیلا و الارشد دلیلا.
و بباید دانست که ایزد تعالی هرکار را سببی نهاده است و هرسبب را علتی و هر علت را
موضعی و مدتی ، که حکم بدان متعلق باشد ، و ایام عمر و روزگار دولت یکی از مقبلان
بدان آراسته گردد.و سبب و علت ترجمه این کتاب و نقل آن از هندوستان بپارس آن بود
که باری عز اسمه آن پادشاه عادل بختیار و شهریار عالم کامگار انوشروان
کتاب کلیله و دمنه مفتتح کتاب بر ترتیب ابن المقفع

بسم الله الرحمن الرحیم
چنین گوید ابوالحسن عبدالله ابن المقفع ، رحمه الله ، پس از حمد باری عز اسمه ، و درود
بر سید المرسلین ، علیه الصلاۀ و السلام ، که ایزد تبارک و تعالی بکمال قدرت و حکمت
عالم را بیافرید ، و آدمیان را بفضل و منت خویش بمزیت عقل و رجحان خرد از دیگر
جانوران ممیز گردانید ، زیرا که عقل بر اطلاق کلید خیرات و پای بند سعادات است ، و
مصالح معاش و معاد و دوستکامی دنیا و رستگاری آخرت بدو بازبسته است . و آن دو نوع
است :غریزی که ایزد جل جلاله ارزانی دارد ، و مکتسب که از روی تجارب حاصل آید .
و غریزی در مردم بمنزلت آتش است در چوب ، و چنانکه ظهور آن بی ادوات آتش زدن
ممکن نباشد اثر این بی تجربت و ممارست هم ظاهر نشد ، و حکما گفته اند که التجارب
لقاح العقول . و هرکه از فیض آسمانی و عقل غریزی بهرومند شد و بر کسب هنر مواظبت
نمود و در تجارب متقدمان تامل عاقلانه واجب دید آرزوهای دنیا بیاید و در آخرت نیک
بخت خیزد ، والله الهادی الی ما هو الاوضح سبیلا و الارشد دلیلا.
و بباید دانست که ایزد تعالی هرکار را سببی نهاده است و هرسبب را علتی و هر علت را
موضعی و مدتی ، که حکم بدان متعلق باشد ، و ایام عمر و روزگار دولت یکی از مقبلان
بدان آراسته گردد.و سبب و علت ترجمه این کتاب و نقل آن از هندوستان بپارس آن بود
که باری عز اسمه آن پادشاه عادل بختیار و شهریار عالم کامگار انوشروان کسری بن قباد
را ، خفف الله عنه ، از شعاع عقل و نور عدل حظی وافر ارزانی داشت ، و در معرفت کارها
و شناخت مناظم آن رای صائب و فکرت ثاقب روزی کرد ، و افعال و اخلاق او را بتایید
آسمانی بیاراست . تا نهمت بتحصیل علم و تتبع اصول و فروع آن مصروف گردانید ، و در
انواع آن بمنزلتی رسید که هیچ پادشاه پس از وی آن مقام را در نتوانست یافت ، و آن
درجت شریف و رتبت عالی را سزاوار مرشح نتوانست گشت . و نخوت پادشاهی و همت
جهان گیری بدان مقرون شد تا اغلب ممالک دنیا در ضبط خویش آورد ، و جباران
روزگار را در ربقه طاعت و خدمت کشید ، و آنچه مطلوب جهانیان است از عز دنیا بیافت
.
و در اثنای آن بسمع او رسانیدند که در خزاین ملوک هند کتابیست که از زبان مرغان و
بهایم و وحوش و طیور و حشرات جمع کرده اند ، و پادشاهان را درسیاست رعیت و بسط
عدل و رافت ، و قمع خصمان و قهر دشمنان ، بدان حاجت باشد ، و آن را عمده هر نیکی
و سرمایه هر علم و راهبر هر منفعت و مفتاح هر حکمت می شناسند ، و چنانکه ملوک را
ازان فواید تواند بود اوساط مردمان را هم منافع حاصل تواند شد ، و آن را کتاب کلیله
ودمنه خوانند .
آن خسرو عادل ، همت بران مقصور گردانید که آن را ببیند و فرمود که مردی هنرمند باید
طلبید که زبان پارسی و هندوی بداند ، و اجتهاد او در علم شایع باشد ، تا بدین مهم نامزد
شود.مدت دراز بطلبیدند ، آخر برزویه نام جوانی نشان یافتند که این معانی در وی جمع
بود ، و بصناعت طب شهرتی داشت.او را پیش خواند و فرمود که :پس از تامل و
استخارت و تدبر و مشاورت ترا بمهمی بزرگ اختیار کرده ایم ، چه حال خرد و کیاست
تو معلومست ، و حرص تو بر طلب علم و کسب هنر مقرر.و می گویند که بهندوستان
چنین کتابی است ، و می خواهیم که بدین دیار نقل افتد ، و دیگر کتب هندوان بدان
مضموم گردد.ساخته باید شد تا بدین کار بر وی و بدقایق استخراج آن مشغول شوی . و
مالی خطیر در صحبت تو حمل فرموده می آید تا هر نفقه و موونت که بدان حاجت افتد
تکفل کنی ، و اگر مدت مقام دراز شود و به زیادتی حاجت افتد باز نمایی تا دیگر
فرستاده آید ، که تمامی خزاین ما دران مبذول خواهدبود.
وانگاه مثال داد تاروزی مسعود و طالعی میمون برای حرکت او تعیین کردند ، و او بر آن
اختیار روان شد ، و در صحبت او پنجاه صره که هر یک ده هزار دینار بود حمل فرمود . و
بمشایعت او با جملگی لشکر و بزرگان ملک برفت.
و برزویه با نشاط تمام روی بدین مهم آورد ، و چون بمقصد پیوست گرد درگاه پادشاه و
مجلسهای علما و اشراف و محافل سوقه و اوساط می گشت و از حال نزدیکان رای و
مشاهیر شهر و فلاسفه می پرسید ، و بهر موضع اختلافی می ساخت . و به رفق و مدارا بر
همه جوانب زندگانی می کرد ، و فرا می نمود که برای طلب علم هجرتی نموده است . و
بر سبیل شاگردی بهرجای می رفت ، و اگر چه از هر علم بهره داشت نادان وار دران
خوضی می پیوست ، و از هر جنس فرصت می جست ، و دوستان و رفیقان می گرفت ، و
هر یک را بانواع آزمایش امتحام می کرد . اختیار او بر یکی ازیشان افتاد که بهنرو خرد
مستثنی بود ، و دوستی و برادری را با او بغایت لطف و نهایت یگانگی رسانید تا بمدت
اندازه رای و رویت و دوستی و شفقت او خود را معلوم گردانید ، و بحقیقت بشناخت که
اگر کلید این راز بدست وی دهد و قفل این سر پیش وی بگشاید دران جانب کرم و
مروت و حق صحبت و ممالحت را برعایت رساند .
چون یکچندی برین گذشت و قواعد مصدقت میان ایشان هرچه مستحکم تر شد و اهلیت
او این امانت و محرمیت او این سر را محقق گشت در اکرام او بیفزود و مبرتهای فراوان
واجب دید .پس یک روز گفت :ای بذاذر ، من غرض خویش تا این غایت بر تو پوشیده
داشتم ، و عاقل را اشارتی کفایت باشد .
هندو جواب داد که :همچنین است ، و تو اگر چه مراد خویش مستور می داشتی من آثار
آن می دید م ، لکن هوای تو باظهار آن رخصت نداد . و اکنون که تو این مباثت پیوستی
اگر بازگویم از عیب دور باشد . و چون آفتاب روشن است که تو آمده ای تا نفایس
ذخایر از ولایت ماببری ، و پادشاه شهر خویش را بنگنجهای حکمت مستظهر گردانی ، و
بنای آن بر مکر و خدیعت نهاده ای.اما من در صبر و مواظبت تو خیره مانده بودم . و انتظار
می کردم تا مگر در اثنای سخن از تو کلمه ای زاطد که باظهار مقصود ماند ، البته اتفاق
نیفتاد . و بدین تحفظ و تیقظ اعتقاد من در موالات تو صافی تر گشت . چه هیچ آفریده را
چندین حزم و خرد و تمالک و تماسک نتواند بود خاصه که در غربت ، و در میان قومی
که نه ایشان او را شناسند و نه او بر عادات و اخلاق ایشان وقوف دارد .
و عقل بهشت خصلت بتوان شناخت :اول رفق و حلم ، و دوم :خویشتن شناسی ، سوم
طاعت پادشاهان و طلب رضا و تحری فراغ ایشان ، و چهارم شناختن موضع راز و وقوف
برمحرمیت دوستان ، و پنجم مبالغت در کتمان اسرار خویش و ازان دیگران، و ششم بر
درگاه ملوک چاپلوسی و چرب زبانی کردن و اصحاب را بسخن نیکو بدست آوردن ، و
هفتم برزبان خویش قادر بودن و سخن بقدر حاجت گفتن ، و هشتم در محافل خاموشی را
شعار ساختن و از اعلام چیزی که نپرسند و از اظهار آنچه بندامت کشد احتراز لازم
شمردن.و هرکه بدین خصال متحلی گشت شاید که بر حاجت خویش پیروز گردد ، و در
اتمام آنچه بدوستان برگیرد اهتزاز نمایند .
و این معانی در تو جمع است ، و مقرر شد که دوستی تو با من از برای این غرض بوده
ست ، لکن هر که بچندین فضایل متحلی باشد اگر در همه ابواب رضای او جسته آید و
در آنچه بفراغ او پیوندد مبادرت نموده شود از طریق خرد دور نیفتد ، هرچند این التماس
هراس بر من مستولی گردانید ، که بزرگ سخنی و عظیم خطری است .
چون برزویه بدید که هندو بر مکر او واقف گشت این سخن بر وی رد نکرد ، و جواب
نرم و لطیف داد.گفت :من برای اظهار این سر فصول مشبع اندیشیده بودم ، و آن را اصول
و فروع و اطراف و زوایا نهاده و میمنه و میسره و قلب و جناح آن را بحقوق صحبت و
ممالحت و سوابق اتحاد و مخالصت بیاراسته ، و مقدمات عهود و سوالف مواثیق را طلیعه
آن کرده و حرمت هجرت و وسیلت غربت را مایه و ساقه گردانیده ، و بسیجیده آن شده
که بر این تعبیه در صحرای مباسطت آیم و حجاب مخافت از پیکر مراد بردارم ، و بیمن
ناصیت و برکت معونت تو مظفر و منصور گردم.لکن تو بیک اشارت بر کلیات و
حزویات من واقف گشتی ، و از اشباع و اطناب مستغنی گردانید و بقضای حاجت و
اجابت التماس زبان داد.از کرم و مروت تو همین سزید و امید من در صحبت و دوستی تو
همین بود . و خردمند اگر بقلعتی ثقت افزاید که بن لاد آن هرچه موکدتر باشد و اساس
آن هرچه مستحکم تر ، یا بکوهی که از گردانیدن بادو ربودن آب دران ایمن توان زیست
، البته بعیبی منسوب نگردد.
هندو گفت :هیچیز بنزدیک اهل خرد در منزلت دوستی نتواند بود . و هرکجا عقیدتها
بمودت آراسته گشت اگر در جان و مال با یک دیگر مواسا رود دران انواع تکلف و تنوق
تقدیم افتد هنوز از وجوب قاصر باشد . اما مفتاح همه اغراض کتمان اسرار است و هر راز
که ثالی دران مرحم نشود هراینه از شیاعت مصون ماند ، و باز آنکه بگوش سومی رسید
بی شبهت در افواه افتد ، و بیش انکار صورت نبندد .و مثال آن چون ابر بهاری است که در
میان آسمان بپراکند وبهر طرف قطعه ای بماند ، اگر کسی ازان اعلام دهد بضرورت او را
تصدیق واجب باید داشت ، چه انکار آن در وهم و خرد نگنجد. و مرا از دوستی تو چندان
مسرت و ابتهاج حاصل است که هیچ چیز در موازنه آن نیاید ، اما اگر کسی را برین
اطلاع افتد برادری ما چنان باطل گردد که تلافی آن بمال و متاع در امکان نیاید که ملک
ما درشت خوی و خرد انگارش است ، برگناه اندک عقوبت بسیار فرماید ، چون گناه
بزرگ باشد پوشیده نماند که چه رود.
برزویه گفت :قوی تر رکنی بنای مودت را کتمان اسرار است ، و من در اطن کار محرم
دیگر ندارم و اعتماد برکرم و عهد و حصافت تو مقصور داشته ام . و می توانم دانست که
خطری بزرگست ، اما بمروت و حریت آن لایق تر که مرا بدین آرزو برسانی ، و اگر از
آن جهت رنجی تحمل باید کرد سهل شمری ، و آن را از موونات مروت و مکرمت
شناسی .
و ترا مقرر است که فاش گردانیدن این حدیث از جهت من ناممکن است ، لکن تو از
پیوستگان و یاران خویش می اندیشی ، که اگر وقوف یابند ترا در خشم ملک افکنند . و
غالب ظن آنست که خبری بیرون نگنجد و شغلی نزاید .
هندو اهتزاز نمود و کتابها بدو داد . و برزویه روزگار دراز با هراس تمام در نبشتن آن
مشغول گردانید ، و مال بسیار در آن وجه نقفه کرد . و از این کتاب و دیگر کتب هندوان
نسخت گرفت ، و معتمدی بنزدیک نوشروان فرستاد ، و از صورت حال بیاگاهانید .
نوشروان شادمان گشت و خواست که زودتر بحضرت او رسد تا حوادث ایام آن شادی را
منغص نگرداند ، و برفور بدو نامه فرمود و مثال داد که :دران مسارعت باید نمود ، و قوی
دل و فسیح امل روی بازنهاد ، و آن کتب را عزیز داشت که خاطر بوصول آن نگران است
، و تدبیر بیرون آوردن آن برقضیت عقل بباید کرد ، که خدای عزوجل بندگان عاقل را
دوست دارد ، و عقل بتجارب و صبر و حزم جمال گیرد . و نامه را مهر کردند و بقاصد
سپرد ، و تاکیدی رفت که از راههای شارع تحرز واجب بیند تا آن نامه بدست دشمنی
نیفتد.
چندانکه نامه ببرزویه رسید بر سبیل تعجیل بازگشت و بحضرت پیوست . کسری را خبر
کردند ، در حال او را پیش خواند . برزویه شرط خدمت و زمین بوس بجای آورد و
پرسش و تقرب تمام یافت . و کسری را بمشاهدت اثر رنج که در بشره برزویه بود رقتی
هرچه تمامتر آورد و گفت :قوی دل باش ای بنده نیک و بدان که خدمت تو محل مرضی
یافتست و ثمرت و محمدت آن متوجه شده ، باز باید گشت و یک هفته آسایش داد ،
وانگاه بدرگاه حاضر آمد تا آنچه واجب باشد مثال دهیم .
چون روز هفتم بود بفرمود تا علما و اشراف حضرت را حاضر آوردند و برزویه را بخواند
و اشارت کرد که مضمون این کتاب را بر اسماع حاضران باید گذرانید . چون بخواند
همگنان خیره ماندند و بر برزویه ثناها گفت ، و ایزد را عز اسمه برتیسیر این غرض شکرها
گزارد . و کسری بفرمود تا درهای خزاین بگشادند و برزویه را مثال داد موکد بسوگند که
بی احتراز درباید رفت ، و چندانکه مراد باشد از نقود و جواهر برداشت .
برزویه زمین بوسه کرد و گفت :حسن رای و صدق عنایت پادشاه مرا از مال مستغنی
گردانیده است ، و کدام مال دراین محل تواند بود که از کمال بنده نوازی شاهنشاه گیتی
مرا حاصل است ؟اما چون سوگند در میانست از جامه خانه خاص ، برای تشریف و
مباهات ، یک تخت جامه از طراز خوزستان که بابت کسوت ملوک باشد برگیرم . وانگاه
برزبان راند که :اگر من در این خدمت مشقتی تحمل کردم و در بیم و هراس روزگار
گذاشت ، بامید طلب رضا و فراغ ملک بر من سهل و آسان می گذشت ، و بدست بندگان
سعی و جهدی به اخلاص باشد . و الا نفاذ کار و ادراک مراد جز بسعادت ذات و
مساعدت بخت ملک نتواد بود . و کدام خدمت در موازنه آن کرامات آید که در غیبت
اهل بیت بنده را ارزانی فرموده ست ؟ و یک حاجت باقی است که در جنب عواطف
ملکانه خطری ندارد ، واگر بقضا مقرون گردد عز دنیا و آخرت بهم پیوندد ، و ثواب و ثنا
ایام میمون ملک را مدخر شود .
نوشروان گفت :اگر در ملک مثلا مشارکت توقع کنی مبذولست ، حاجت بی محابا بباید
خواست . برزویه گفت :اگر بیند رای ملک بزرجمهر را مثال دهد تا بابی مفرد در این
کتاب بنام من بنده مشتمل بر صفت حال من بپردازد ، و دران کیفیت صناعت و نسب و
مذهب من مشبع مقرر گرداند ، وانگاه آن را بفرمان ملک موضعی تعیین افتد ، تا آن شرف
من بنده را بر روی روزگار باقی مخلد شود ، و صیت نیک بندگی من ملک را جاوید و
موبد گردد.
کسری و حاضران شگفتی عظیم نمودند و بهمت بلند و عقل کامل برزویه واثق گشتند ، و
اتفاق کردند که او را اهلیت آن منزلت هست . بزرجمهر را حاضر آوردند ، و او را مثال
داد که :صدق مناصحت و فرط اخلاص برزویه دانسته ای ، و خطر بزرگ که بفرمان ما
ارتکاب کرد شناخته ، و می خواستیم که ثمرات آن دنیاوی هرچه مهناتر بیابد وا ز خزاین
ما نصیبی گیرد ، البته بدان التفات ننمود ، و التماس او برین مقصور است که در این کتاب
بنام او بابی مفرد وضع کرده آید . چنانکه تمامی احوال او از روز ولادت تا این ساعت که
عز مشافهه ما یافته است دران بیاید . و ما بدین اجابت فرمودیم و مثال می دهیم که آن را
در اصل کتاب مرتب کرده شود ، و چون پرداخته گشت اعلام باید داد تا مجمعی سازند و
آن را برملا بخوانند ، و اجتهاد تو در کارها ورای آنچه در امکان اهل روزگار آید علما و
اشراف مملکت را نیز معلوم گردد.
چون کسری این مثال را بر این اشباع بداد برزویه سجده شکر گزارد و دعاهای خوب
گفت .و بزرجمهر آن باب بر آن ترتیب که مثال یافته بود بپرداخت ، و آن را بانواع تکلف
بیاراست ، و ملک را خبر کرد . و آن روز بار عام بود ، و بزرجمهر بحضور برزویه و
تمامی اهل مملکت این باب را بخواند ، و ملک و جملگی آن را پسندیده داشتند ، و در
تحسین سخن بزرجمهر مبالغت نمودند ، و ملک او را صلت گران فرمود از نقود و جواهر
و کسوتهای خاص ، و بزرجمهر جز جامه هیچیز قبول نکرد .
وبرزویه دست وپای نوشروان ببوسید و گفت :ایزد تعالی همیشه ملک را دوستکام داراد ،
خرت مقرون و موصول گرداناد ، اثر اصطناع پادشاه بدین کرامت هرچه شایع Ĥ و عز دنیا ب
تر شد ، و من بنده بدان سرورو سرخ روی گشتم ، و خوانندگان این کتاب را ازان فواید
باشد که سبب نقل آن بشناسد ، و بدانند که طاعت ملوک وخدمت پادشاهان فاضلترین
اعمالست ، و شریف آن کس تواند بود که خسروان روزگار او را مشرف گردانند ، و در
دولت و نوبت خویش پیدا آرند .
و کتاب کلیله و دمنه پانزده بابست ، ازان اصل کتاب که هندوان کرده اند ده بابست.



دیدگاه ها : () 




آخرین ویرایش: - -



Cialis prices
جمعه 17 فروردین 1397 09:06 ب.ظ

You actually said this exceptionally well!
cost of cialis per pill only now cialis for sale in us 5 mg cialis coupon printable warnings for cialis cialis kaufen wo where to buy cialis in ontario wow look it cialis mexico cialis prices cialis online deutschland price cialis per pill
Cialis prices
جمعه 3 فروردین 1397 06:00 ب.ظ

With thanks, I value this.
cialis without a doctor's prescription cialis lilly tadalafi acheter cialis meilleur pri tadalafil 5mg side effects for cialis dosagem ideal cialis generic cialis 20mg tablets cialis manufacturer coupon generic cialis pro online prescriptions cialis
Cialis 20 mg
دوشنبه 28 اسفند 1396 12:39 ق.ظ

You expressed this wonderfully!
generic cialis pill online cialis for daily use no prescription cialis cheap prix cialis once a da cialis 30 day sample buy cialis online cialis canadian drugs cialis canadian drugs tarif cialis france cialis for daily use
decorouswarlock33.yolasite.com
دوشنبه 23 مرداد 1396 04:13 ب.ظ
Hurrah! In the end I got a blog from where I be capable of truly
obtain useful facts concerning my study and knowledge.
sheradupoux.wordpress.com
یکشنبه 8 مرداد 1396 10:41 ب.ظ
Hello everyone, it's my first go to see at this web page, and post is truly fruitful
in favor of me, keep up posting such articles or reviews.
Why does it hurt right above my heel?
جمعه 6 مرداد 1396 07:36 ب.ظ
An intriguing discussion is definitely worth comment.

I do believe that you need to publish more on this subject matter, it may
not be a taboo subject but generally folks don't speak about such
issues. To the next! Cheers!!
foot pain gabapentin
شنبه 17 تیر 1396 01:15 ق.ظ
My brother recommended I might like this blog.

He was once totally right. This submit actually made my day.

You can not consider just how much time I had spent for this information! Thanks!
http://comfortablelead51.jimdo.com/2015/06/27/hammer-toe-operations
یکشنبه 24 اردیبهشت 1396 10:44 ب.ظ
I have read several excellent stuff here. Definitely value bookmarking for
revisiting. I surprise how so much attempt you set to create any such excellent informative web site.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر